2. Ünite maddeyi taniyalim madde

Reklamlari:



Indir 193.12 Kb.
Title2. Ünite maddeyi taniyalim madde
Page1/2
Date conversion31.10.2013
Size193.12 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.halil55.com/FileUpload/op8350/File/fen_2.unite_ozeti_(1).doc
  1   2
2. Ünite

MADDEYİ TANIYALIM

Madde: Boşlukta yer kaplayan ve kütlesi olan her şeye madde denir.


Maddenin Özellikleri

Maddenin özellikleri iki gruba ayrılır:

1. Maddeyi niteleyen özellikler

2. Maddenin ölçülebilir özellikleri


Maddeyi Niteleyen Özellikler

Tüm canlılar, eşyalar hatta yıldızlar bile birer maddedir. Her maddenin kendine özgü özellikleri vardır. Maddeleri duyu organlarımızla tanır ve niteleriz. Bir maddeyi nitelemek, o maddenin bir özelliğini ifade etmektir. Niteleme amacıyla maddelerin zıt anlamlı özelliklerini kullanırız. Maddeler, duyu organlarımızla hissedilen özelliklerine göre sınıflandırılabilir. Ancak bazı durumlarda bu sınıflandırma zor olabilir.

Maddelerin duyu organlarımızla fark edilen başlıca özellikleri şunlardır:

1. Saydamlık – opaklık

2. Parlaklık – matlık

3. Sertlik – yumuşaklık

4. Esneklik – berklik

5. Sağlamlık – kırılganlık

6. Suyu çekme – suyu çekmeme

7. Suda batma – suda yüzme

8. Mıknatısla çekilme – çekilmeme

9. Kokulu – kokusuz

10. Renkli – renksiz

11. Pürüzlü – pürüzsüz


Maddeyi Niteleyen Özellikler


Saydamlık – Opaklık

* Işığı geçiren maddelere saydam madde denir.

Örneğin; pencere camı, araba camı, cam bardak gibi maddeler saydam maddelerdir.

* Işığı az geçiren maddelere yarı saydam madde denir.

Örneğin; bazı plastikler, buzlu cam, defter yaprağı, yağlı kağıt gibi maddeler yarı saydam maddelerdir.

* Işığı geçirmeyen maddelere opak madde denir.

Örneğin; duvar, tahta cetvel, porselen, bazı plastikler, metaller (demir, altın, gümüş vb.), ağaç, deri gibi maddeler opak maddelerdir.


Parlaklık – Matlık

* Bir ışık kaynağından gelen ışığın çoğunu yansıtan maddelere parlak madde denir.

Örneğin; altın bilezik, elmas, pırlanta, metal kaşık, çatal, çelik tencere, ayna, gümüş yüzük vb. maddeler parlaktır.

* Üzerlerine düşen ışığın çoğunu yansıtmayan maddelere mat madde denir.

Örneğin; taş, kömür, odun, toprak, kum, ekmek gibi maddeler mattır.

Sertlik – Yumuşaklık

* Kolayca, az bir kuvvet uygulayarak sıkışabilen ve şekil değişebilen maddelere yumuşak madde denir.

Örneğin; pamuk, bulaşık süngeri, hamur, yastık, bazı meyveler, elbiselerimiz, balon, kitap sayfası gibi maddeler yumuşak maddelerdir.

* Şekli kolaylıkla değiştirilemeyen, büyük bir kuvvet etkisiyle bile kolay kolay

sıkılaştırılamayan maddelere sert madde denir.

Örneğin; odun, taş, demir, çelik, beton, elmas, mermer, tahta, çekiç gibi maddeler serttir.

Çimento, toz halinde iken yumuşaktır. Su ve kumla karıştırıldığında kuruyarak sertleşir. Beton adındaki maddeyi oluşturur.


Esneklik – Berklik

* Kuvvet uygulandığında şekli değişebilen, kuvvetin etkisi ortadan kalktığı zaman tekrar eski haline dönebilen maddelere esnek madde denir.

Örneğin; paket lastiği, sünger, tükenmez kalem yayı, futbol topu gibi maddeler esnektir.

* Kuvvet uygulandığında şekli değişmeyen ya da şekli değişip kuvvet ortadan kalkınca eski haline geri dönmeyen maddelere berk madde denir.

Örneğin; çivi, kalem, teneke kutu, çekiç sapı, metal kaşık, cam bardak vb. maddeler berk maddelerdir.

Sağlamlık – Kırılganlık

* Kopmaya ve kırılmaya dayanıklı olan maddelere sağlam madde denir.

* Kolay kırılan ve kopan maddelere kırılgan madde denir.

Örneğin; camdan yapılmış bir bardak yere düştüğünde büyük olasılıkla kırılır. Ama çelikten yapılmış bir çatal yere düştüğünde kırılmaz. Cam kırılgan bir madde iken, çelik sağlam bir maddedir.

Suyu Çekme – Suyu Çekmeme

* Bazı maddeler su ile temas ettiğinde suyu tutar. Bu maddeler

suyu çeken maddeler denir.

Örneğin; günlük hayatımızda suyu çeken maddeler bize birçok kolaylık sağlar. Havlu, kağıt havlu, pamuklu kumaşlar ve süngerin suyu çekme özelliği vardır.

* Bazı maddeler ise su ile temas ettiğinde suyu çekmez.

Örneğin; cam, plastik, naylondan yapılan maddeler suyu çekmezler. Şemsiye, yağmurluk, kamp çadırlarının yapıldığı kumaşlar, plastik oyuncaklar, naylon poşet gibi maddeler suyu çekmez.


Suda Batma – Suda Yüzme

Bazı maddeler suya atıldıklarında yüzerken bazı maddeler ise batar. Maddelerin suda batma ya da yüzmeleri büyüklüklerine değil, cinslerine bağlıdır.

Örneğin; tahta parçası, hava dolu top ya da balon, kuru yaprak, plastik tabak gibi maddelere suya atıldıklarında yüzer.

Taş parçası, anahtar, bıçak, makas, bozuk para, kum taneleri, çivi ise su dolu bir kaba atıldıklarında suda batar. Çok büyük bir tahta parçasını suya attığımızda yüzerken, küçük bir kum tanesi suya atıldığında batar.

Maddelerin suda yüzme özelliğinden yararlanılarak ulaşımı sağlayan gemiler, sandallar yapılmıştır.


Mıknatısla Çekilme – Çekilmeme

* Mıknatıs; demir, nikel, çelik ve kobalttan yapılmış maddeleri çekebilir.

Örneğin; çelik ataş, toplu iğne, çivi gibi maddeler mıknatıs tarafından çekilen maddelerdir. Demir, nikel, çelik ve kobalt dışındaki maddeler mıknatıs tarafından çekilmez. Lastik, cam, taş, ağaç, porselen, kağıt, silgi, toprak gibi maddeler mıknatıs tarafından çekilmez.

Maddelerin mıknatıslardan etkilenme özelliğinden teknolojide faydalanılmıştır. Kendiliğinden açılan kapılar ile buzdolabı kapaklarının yapımında mıknatıstan faydalanılmıştır. Buzdolabı süslerinde de mıknatıs kullanılmıştır.

Renk ve Koku

Maddelerin kendilerine özgü renkleri vardır. Yemek tuzu beyaz, çilek kırmızı, muz sarı, kömür siyah, süt beyaz, altın sarı, ağaç yaprakları ise yeşil renktedir. Bazı maddelerin ise rengi yoktur. Su, hava gibi maddeler renksizdir. Birçok maddenin ise kokusu vardır. Çilek, muz, kolonya, parfüm, gül, yemek, naftalin, fırından yeni çıkmış ekmek gibi maddeler kokuludur.

Şeker, tuz gibi maddelerin ise kendilerine özgü kokuları yoktur. Yani tuz ve şeker kokusuz maddelerdir.


Pürüzlü - Pürüzsüz

Maddelerin pürüzlü ya da pürüzsüz olmaları yüzleri ile ilgilidir. Parmağımızla bir maddenin yüzeyine dokunduğumuzda onun pürüzlü ya da pürüzsüz olduğunu algılayabiliriz. Bir cam yüzeye ve halının yüzeyine dokunduğumuzda halı yüzeyinin pürüzlü olduğunu hissederiz. Pürüzsüz yüzeyler, pürüzlü yüzeylere göre daha kaygandır.

Halı, araba lastiği, duvar, ağaç gövdesi yüzeyi pürüzlüdür. Cam, mermer yüzeyler ise pürüzsüzdür.

Nesneleri Sınıflandırma

Günlük hayatta kullandığımız nesneler; kullanılan yerlere, özelliklerine, niteliklerine göre cisim, eşya, malzeme ve alet olarak sınıflandırılmaktadır.

Bu sınıflandırma yapılırken kesin sınırlar çizilmemelidir. Bir nesne cisim olmasının yanı sıra alet, malzeme ya da eşya olabilir.

Bu durumlarda akılcılık ve bilimsellik ilkelerine uygun hareket etmeliyiz.

Atatürk’e göre bilime ve akılcılığa dayanan uygarlık yolu, toplumlar için vazgeçilmez bir yoldur. “Benim manevi mirasım bilim ve akıldır.” sözüyle bilime ve akla verdiği önemi vurgulamıştır.

Madde, Cisim, Malzeme, Alet, Eşya

Madde

Boşlukta yer kaplayan ve kütlesi olan her şeye madde denir. Hava, toprak, su, demir, altın, kalem, silgi, tabak, televizyon birer maddedir.

Cisim, malzeme, alet ve eşya olarak adlandırdığımız her şey maddedir.

Günlük hayatta çok sık kullandığımız ısı, ışık, ses, elektrik, sıcaklık gibi kavramlar madde olarak tanımlanmaz.

Cisim

Maddenin şekil almış haline cisim denir. Şekil verilebilme özelliklerinden dolayı yalnızca katı maddeler cisim olabilirler.

Sıvı ve gaz maddelerin belirli bir şekilleri olmadığı için şekillendirilemez. Yani sıvı ve gazlardan cisim elde edilemez.

Örneğin;

* Ağacın şekil almış hali olan sıra, tabure, masa, dolap, merdane, sandalye, oklava, kurşun kalem ve yazı tahtası birer cisimdir.

* Demir maddesinden elde edilmiş iğne,çivi, çatal, çekiç ve soba birer cisimdir.

* Defter, kitap, ve gazete kağıt maddesinden yapılmış cisimlerdir.

* Camdan şekil vererek elde edilen bardak, sürahi, vazo, tabak, şişe cisimdir.

Eşya ve alet olan her şey aynı zamanda cisimdir. Her cisim bir maddedir ama her madde cisim değildir.

Eşya

Bir işimizde kullandığımız, evde, okulda, iş yerinde bulunan cisimlere eşya denir.

Giyecek, masa, sandalye, dolap, buzdolabı, koltuk, halı, tabak, ayakkabı, sehpa birer eşyadır. Eşyalar uzun süreli kullanılan cisimlerdir. Eşyalarımız malzemeler gibi tükenmez ama kullandıkça eskir.


Malzeme

Bir ürünü meydana getirmek için kullanılan maddelerin her birine malzeme denir.

Örneğin;

* Ekmek yapımında kullanılan un, su, tuz ve maya birer malzemedir.

* Kek yaparken kullanılan un, yumurta, süt, şeker, yağ birer malzemedir.

* Elbise yapımında kullanılan kumaş, ip, düğme, fermuar birer malzemedir.

Malzemeler kısa sürede kullanılır ve tükenir. Yerine yenisi alınır.

Kağıt havlu malzemedir. Bitince yenisini alıırz. Kumaş havlu ise eşyadır. Uzun süre kullanırız.

Silgi, kalem, pastel boya da birer malzemedir.


Alet

Cisimlere şekil vermek ya da onlar üzerinde bir iş yapmak için kullanılan cisimlere alet denir.

Kalemtraş, makas, çekiç, tornavida, toplu iğne birer alettir. Aletler, uzun süreli kullanılan nesnelerdir.

Aletler en çok marangozluk, ayakkabıcılık, sıvacılık, tornacılık, aşçılık, terzicilik, çiftçilik gibi mesleklerde kullanılır.

Nesneleri cisim, eşya, malzeme ve alet olarak sınıflandırmaktayız. Ama bazı durumlarda birini ötekinin yerine kullanabiliriz. Bu nedenle bu kavramlar arasında kesin bir sınırlandırma yoktur.

MADDENİN HALLERİ

Maddeler, doğada katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç halde bulunur.


1. Katı Maddeler

Belirli bir şekli ve hacmi olan maddelere katı maddeler denir.

Tencere, kalem, ayakkabı, buz, tahta, bardak, çatal, kaşık katı maddelerdir.

Katı Maddelerin Özellikleri

  1. Belirli bir şekilleri vardır.

  2. Hacimleri sabittir.

  3. Dışarıdan bir etki olmadıkça şekilleri değişmez.

  4. Sıkıştırılamazlar.

  5. Akıcı (akışkan) değildirler.

Tuz, karabiber, toz şeker, kum, un, nohut, mercimek, pirinç gibi çok

küçük tanelikatılar, sıvılara benzer özellik gösterirler. Bu küçük taneli katılar da bulundukları kabın doldurabildikleri kadarının şeklini alır. Ayrıca aynı sıvılar gibi akıcılık özelliği gösterirler. Küçük taneli katıların sıvı gibi davranması bunların sıvı olduğu anlamına gelmez.

Genel olarak katı maddeler sıkıştırılamaz. Fakat sünger, pamuk gibi bazı esnek katı maddeler sıkıştırılabilir.

2. Sıvı Maddeler

Hacimleri sabit, ama şekilleri değişken olan, konulduğu kabın şeklini alan, akıcı olan maddelere sıvı maddeler denir.

Su, süt, meyve suyu, ayran, kolonya, benzin, sirke, zeytinyağı, limonata sıvı maddelerdir. Kullandığımız içeceklerin hepsi, sıvı maddelerdir.


Sıvı Maddelerin Özellikleri

  1. Belirli bir şekilleri yoktur.

  2. Hacimleri sabittir.

  3. İçinde bulundukları kabın şeklini alırlar.

  4. Sıkıştırılamazlar.

  5. Akışkandırlar. (Akıcı maddelerdir.)


3. Gaz Maddeler

Hava, gaz maddedir. Havayı göremeyiz, elimizle tutamayız. Havanın rengi ve kokusu yoktur.

Soluk alırken vücudumuza giren oksijen, soluk verirken dışarı attığımız karbondioksit de havada bulunan gaz maddelerdir.

Doğal gaz, tüp gaz, petrol gazı da gaz maddelerdir.

Gaz Maddelerin Özellikleri

  1. Belirli bir şekilleri yoktur.

  2. Bulundukları ortamın tamamına yayılırlar.

  3. Akışkan (akıcı) maddelerdir. Çok küçük gözneklerden bile geçerek yayılırlar.

  4. Sıkıştırılabilirler.

  5. Belirli hacimleri yoktur.

  6. İçinde bulundukları kabın şeklini alırlar.


Suyun Doğadaki Üç Hali

Su doğada üç halde bulunur.

* Sıvı haline su denir.

* Katı haline buz denir.

* Gaz haline su buharı denir.

Maddeler

Katı Maddeler



Gaz Maddeler

Sıvı Maddeler



* Belirli şekilleri vardır.

* Akışkan değildir.

* Biçimlendirilebilirler.



* Belirli şekilleri yoktur.

* Akışkandır.

* Biçimlendirilemez.



* Belirli şekilleri yoktur.

* Akışkandır.

* Biçimlendirilemez.





Maddelerin Hal Değiştirmelerinin Günlük Yaşamımıza Etkileri

Maddelerin ani olarak hal değiştirmeleri günlük yaşamımızı olumsuz yönde etkileyebilir.

* Kış aylarında aşırı soğuklarda, yoğun kar yağışlarında yollar buz tutar. Bu olay trafik kazalarına neden olabilir. Evlerin su boruları donarak patlayabilir.

* Kış aylarında kar yağdıktan sonra aniden havanın ısınması ve karların hızlı bir şekilde eriyip sıvı hale geçmesi sel felaketlerine neden olabilir.

* Gazların yayılma özelliği ile havada bulunan mikroplar etrafa çok çabuk yayılarak hastalıklara neden olurlar.

* Fabrika, ev, iş yeri ve motorlu taşıtlardan çıkan zehirli gazlar havaya karışarak hava kirliliğine neden olabilir.


Maddenin Ölçülebilir Özellikleri

Maddenin niteliği ölçülemeyen özellikleridir. Nicelik ise ölçülebilir özellikleridir. Maddenin ölçülebilir özellikleri şunlardır:

  1. Kütle

  2. Hacim

1. Kütle

Kütle, belli bir büyüklükteki maddenin miktarıdır. Madde miktarı arttığında kütlesi de artar. Büyüklüğü aynı olana farklı maddelerin kütleleri aynı olmayabilir. Küçük bir taş, daha büyük pamuktan ağır gelir.

Katıların Kütlesini Ölçme

Katıların kütlesini, tartma işlemi yaparak buluruz. Kütle birimi olarak

gram (g) veya kilogram (kg) kullanılır.

1 kg = 1000 g

Maddelerin kütlelerinin doğru ve tam olarak ölçülmesi için eşit kollu terazi kullanılır. Eşit kollu terazinin bir keefsine kütlesi ölçülecek olan madde, diğer kefesine ise kütlesi önceden belirlenmiş standart kütleli maddeler konulur. Kütlesi ölçülecek olan madde, diğer kefedeki maddenin kütlesi ile karşılaştırılır. Böylece maddenin kütlesi ölçülür.

Günlük yaşantımızda teknolojinin gelişmesi ile elektronik teraziler de kullanılır.

Sıvıların Kütlesi Nasıl Ölçülür?

Sıvılar akışkan olduğu için kütlesini ölçmek katılara göre daha zordur. Kütlesi ölçülecek sıvı, bir kaba doldurularak terazide tartılır. Taratma işlemi sırası ile aşağıdaki gibi yapılır.

* Önce sıvının konulacağı kap boş olarak tartılır ve kütlesi bulunur. Boş kabın

kütlesine dara denir.

* Kaba sıvı doldurularak tekrar tartılır. Sıvı ile kabın kütlesine brüt kütle denir.

* Brüt kütleden boş kabın kütlesini (darayı) çıkardığımızda sıvının kütlesini

buluruz. Buna da net kütle denir.

Net kütle = Brüt kütle - Dara

  1. Darası 350 g olan bardağa bir miktar zeytinyağı konuluyor. Brüt ağırlığı 850 g olarak geliyor. Bardağa kaç gram zeytinyağı konulmuştur?

Çözüm:

Dara = 350 g

Brüt kütle = 850 g

Net kütle = ?

Net kütle = Brüt kütle – Dara

Net kütle = 850 – 350

Net kütle = 500 g

2. Bir bidona 2384 g gaz yağı konuluyor. Brüt ağırlık 2751 g olduuna göre,

bidonun darası kaç gramdır?

Çözüm:


3. Bir su şişesi 5000 g gelmektedir. İçindeki su boşaltıldıktan sonra boş şişe tartılıyor. 1780 g geldiği görülüyor. Şişedeki suyun kütlesi kaç gramdır?

Çözüm:


4. Yük dolu bir gemi kantarda 7250 ton gelmektedir. Geminin yükü 3270 ton olduğuna göre gemi kaç tondur?

Çözüm:


Gazların Kütlesi Ölçülebilir mi?

Gaz maddeler uçucu olduğu ve küçük gözeneklerden kaçabildiği için kütlelerini ölçmek sıvılara göre daha zordur. Gazların kütlesi ölçülürken kabın kapalı olması gerekir.

Gazların kütleleri de sıvıların kütlesini bulmak için kullanılan yöntemle bulunur.


2. Hacim

Maddelerin uzayda kapladığı yere hacim denir. Her maddenin bir hacmi vardır.

Katı, sıvı ve gaz maddelerin hacimleri ölçülürken farklı yöntemler uygulanır.

Gazlar, bulundukları kaba ve ortama yayıldıklarından belirli bir hacimleri yoktur.

Sıvıların Hacmini Ölçme

Sıvıların hacmini dereceli kapla ölçülür. “Litre” (L) veya “mililitre” (mL) birimi kullanılır.

1 L = 1000 Ml

Katıların Hacmini Ölçme

Katıların hacimlerini, sıvıların hacimleri gibi doğrudan dereceli silindir kullanarak ölçemeyiz. Katıların hacimlerini, dereceli silindir ile birlikte bir sıvı kullanarak ölçebiliriz.

Katıların hacmini ölçmek için farklı yöntemler kullanılabilir.


  1. Yöntem:

Dereceli silindirin içine bir miktar sıvı konulur. Konulan sıvının hacmi

belirlenir. Daha sonra silindire sığacak büyüklükteki katı madde silindirin içine atılır. Dereceli silindire madde atıldıktan sonraki hacim değerinden sıvının hacmi çıkarılarak katı maddenin hacim değeri hesaplanır.

Katı maddenin hacmi = Silindirdeki son değer – Silindirdeki ilk değer

Kum, çakıl taşı vb. maddelerin hacmini sıvıların yardımı ile ölçeriz. Doğrudan dereceli kaba koyarak ölçmeye çalışırsak kum taneleri arasındaki havanın hacmini de ölçmüş oluruz.


2. Yöntem:

Düzgün şekli olmayan bir taşın hacmini ölçmek için dereceli bir kap

ağzına kadar su ile doldurulur. Genişçe bir kabın içine konur. Taş su dolu kabun içine atılır. Taşan su dereceli silindire konularak ölçülür. Taşan suyun hacmi aynı zamanda taşın hacmidir.


3. Yöntem:

Geometrik cisim şeklindeki katıların hacmi, matematiksel hesaplar

yapılarak bulunur. Bu durumlarda hacmin birimi metre küp (m³ ), santimetre küp (cm³ ), desimetre küp (dm³ ) veya milimetre küp (mm³ ) olarak adlandırılır.

Hacim = uzunluk x yükseklik x genişlik


MADDEYİ TANIYALIM

ÜNİTEYİ DEĞERLENDİRME SORULARI -1-

  1. Madde nedir?

  2. Maddeyi niteleyen özellikler nelerdir?

  3. Saydam madde denir? Örnekler veriniz.

  4. Yarı saydam madde nedir? Örnekler veriniz.

  5. Opak madde nedir? Örnekler veriniz.

  6. Parlak madde nedir? Örnekler veriniz.

  7. Mat madde nedir? Örnekler veriniz.

  8. Yumuşak madde nedir? Örnekler veriniz.

  9. Sert madde nedir? Örnekler veriniz.

  10. Esnek madde nedir? Örnekler veriniz.

  11. Berk madde nedir? Örnekler veriniz.

  12. Sağlam madde nedir? Örnekler veriniz.

  13. Kırılgan madde nedir? Örnekler veriniz.

  14. Suyu çeken madde neye denir? Örnekler veriniz.

  15. Suyu çekmeyen maddelere örnekler veriniz.

  16. Suda batan maddelere örnekler veriniz.

  17. Suda yüzen maddelere örnekler veriniz.

  18. Mıknatıs hangi maddeleri çeker? Hangi maddeleri çekmez? Örnekler veriniz.

  19. Pürüzlü ve pürüzsüz maddelere örnekler veriniz.

  20. Cisim nedir? Örnekler veriniz.

  21. Eşya nedir? Örneklerveriniz.

  22. Alet nedir? Örnekler veriniz.

  23. Malzeme nedir? Örnekler veriniz.

  24. Maddelerin sınıflandırılmasınde belirsizlik durumunda ne yapmalıyız?

  25. Maddeler doğada kaç halde bulunurlar? Nelerdir? Örnekler veriniz.

  26. Katı maddelerin özellikleri nelerdir?

  27. Sıvı maddelerin özellikleri nelerdir?

  28. Gaz maddelerin özellikleri nelerdir?

  29. Katı madde olupta sıvılara benzer özellik gösteren katı maddeler nelerdir?

  30. Su doğada kaç halde bulunur? Nelerdir?

  31. Maddenin ölçüleblir özellikleri nelerdir?

  32. Kütle nedir?

  33. Katı maddelerin küklesi nasıl ölçülür?

  34. Sıvı maddelerin kütlesi nasıl ölçülür?

  35. Gaz maddelerin kütlesi nasıl ölçülür?

  36. Hacim nedir?

  37. Katı maddelerin hacmi nasıl ölçülür?

  38. Sıvı maddelerin hacmi nasıl ölçülür?

  39. Gaz maddelerin belirli bir hacmi var mıdır? Neden?

  40. Sıvı ve gaz maddelerin benzer özellikleri nelerdir?



MADDENİN DEĞİŞİMİ

İnsanlar İşleyerek Maddeyi Değiştirirler

Günlük hayatta kullandığımız nesnelerin yapımında çeşitli maddeler kullanılır. Bu maddeler, nesnelerin kullanım alanlarına uygun seçilir.

Örneğin; bina yapımında sağlam ve sert, konfor ve rahatlık için kullanılan eşyalar ise esnek ve yumuşak maddelerden yapılır.

Nesnelerin yapımında ve malzeme olarak kullanılan maddeleri şu şekilde sınıflandarma yaparız.

  1. Doğal maddeler

  2. İşlenmiş maddeler

  3. Yapay maddeler

1. Doğal Maddeler

Doğada kendiliğinden bulunan maddelere doğal madde denir.

Taş, toprak, ağaç, demir, altın, sebze, meyve, su, kömür, pamuk, petrol birer doğal maddedir.

Doğal maddeler, çeşitli ürünleri elde ederken ham madde olarak kullanılır.

Örneğin; doğal madde olan pamuk, iplik ve kumaş yapımında kullanıldığında ham olarak adlandırılır.

2. İşlenmiş Maddeler

Doğal maddelerin insanlar tarafından fabrika, atçlye vb. yerlerde işlenmesiyle elde edilen maddeye işlenmiş madde denir.

İşlenmiş ürünlerin yapımında kullanılan maddeler malzemedir.

Örneğin;

* Pamuktan yapılan kumaş ya da iplik işlenmiş maddedir.

* Doğal madde olan zeytinden elde edilen zeytinyağı işlenmiş maddedir.

* Petrolden elde edilen benzin, mazot, gazyağı işlenmiş maddedir.

* Buğdaydan elde edilen ekmek işlenmiş bir maddedir.

Pamuk ipliğinin ürünü olan kumaş ve bluz son üründür. Buğday ve unun işlenmesiyle elde edilen ekmek son üründür. Ekmek, köfte ve tatlı için kullanıldığında malzeme olur.

Bazen doğal maddeler, yeni bir ürün elde etmek için değil de var olan ürünün ömrünü uzatmak için işlemden geçirilir. Örneğin; doğal madde olan süt, fabrikalarda işlemden geçirilerek pastörize süt elde edilir. Pastörize süt de işlenmiş bir maddedir.

Bazı işlenmiş maddelerin yapımında doğal olmayan maddeler kullanıldığı için tümüyle doğal madde olarak nitelendiremeyiz.

3. Yapay Maddeler

Doğada bulunan doğal maddelerin bilinçsiz bir şekilde insanlar tarafından tüketilmesi sonucunda, doğal maddelerin yerine kullanılmak üzere çeşitli yollarla yapılan maddeler yapay madde denir.


Örneğin;

* Ağaçtan elde edilen doğal tahta yerine kullanılan sunta yapay maddedir. Sunta, odun talaşının yapıştırılıp sıkıştırılmasıyla elde edilir.

* Paket lastiği, otmobil lastiği yapımında kullanılan kauçuk petrol katranından yapılan yapay bir maddedir. Kauçuk ağacından elde edilen doğal kauçuğun yerine kullanılır.

* Doğal derinin yerine kullanılan vinileks yapay bir maddedir.

* Pamuk, ipek ve yün yerine kullanılan naylon yapay bir maddedir.

* Tencere yapımında demir ve çelik yerine kullanılan teflon yapay bir maddedir.

Yapay maddeler, doğal kaynakların tüketilmesine karşın üretilen doğal ürünlerin yerine kullanılan maddelerdir.

Petrolden Neler Elde Edilir?

Petrolden birçok doğal ve yapay madde elde edilir.

Petrolden elde edilen doğal maddeler:

Yer altından çıkarılan petrol, rafinerilere götürülerek işlenir. Burada ısının etkisiyle petrolü oluşturan maddeler birbirinden ayrılır.

Benzin; taşıtlarda yakıt olarak kullanılır.

Motorin (mazot); evlerin ısıtılmasında, fabriklarda ve bazı taşıtlarda yakıt olarak kullanılır.

Gaz yağı; uçak yakıtlarına katılır, ısınma ve aydınlatmada kullanılır.

Petrol gazı (LPG); mutfakta tüplü ocaklarda, taşıtlarda benzin gibi yakıt olarak kullanılır.


Petrolden elde edilen yapay maddeler:

Petrol katranından plastik, naylon, teflon, kauçuk gibi yapay maddeler elde edilir.

Plastik: Plastikten leğen, kova gibi ev eşyaları, çeşitli oyuncaklar yapılır. Pencere yapımında kullanılır. Plastikten bakalit denilen sert plastik de yapılır. Bakalit tencere, tava, çaydanlık vb. saplarında, televizyon, radyo gibi ürünlerde, araba aksesuarlarında kullanılır.

Naylon: Günümüzdeki giysilerin bir çoğunda yün veya pamuğun yanında naylon iplik de kullanılır. Naylondan elde edeilen sentetik iplikten yapılan kumaşa sentetik kumaş denir.

Teflon: Tencere ve tava yapımıkullanılır. Çelik, bakır ve alüminyumdan yapılan tencereler işlenmiş doğal maddelerdir. Teflon ise yapay maddedir.


Doğal Kaynaklar Nelerdir?

Doğal kaynaklar, yaşamımızı devam ettirebilmek ve kolaylaştırabilmek için kullandığımız kaynaklardır. Ağaç, su, kömür, ham petrol, demir doğal kaynaklarımızdan bazılarıdır.

Doğal kaynakları kullanarak bir çok ürün elde ederiz. Binaların, ev eşyalarının, otomobillerin yapımında doğal kaynaklar kullanılır.

Doğal Kaynakların Korunması İçin Nelere Dikkat Etmeliyiz?

Doğal kaynaklar sınırsız değildir. Doğal kaynaklar azalmaktadır. Bunun en önemli nedenleri;

* Çevre kirliliği,

* Tüketimin artması,

* Hızlı ve bilinçsiz şehirleşmedir.

Yaşamımızı sürdürmek ve ihtiyaçlarımızı karşılamak için doğal kaynakları kullanırız. Tüm doğal maddelerin yapayını üretmek mümkün değildir. Bu nedenle doğal kaynakları dikkatli kullanmalı, çevre kirliliğini en aza indirecek önlemler almalıyız.

* Doğal kaynakları tutumlu kullanmalıyız. En önemli doğal kaynağımız sudur. Su canlıların temel ihtiyacıdır. Günlük yaşantımızda suyu gereksiz yere kullanmamalı ve boşa akıtmamalıyız.

* Kağıt ve cam maddelerden yapılmış ürünlerin atıklarını çöp kutularına atmak yerine özel atık toplama kutularına atmalıyız. Günümüzde bu atıklar toplanarak yeniden üretimde kullanılmaktadır.

* Toprağın ve suyun kirlenmemsi için çöplerimizi doğaya bırakmamalıyız. Çöpleri bir poşete koyarak ağzını bağlamalıyız ve bu poşeti çöp kutusuna atmalıyız.

Böylece hem birçok ağacın kesilmesi önlenmekte, yer altı kaynakları korunmakta, çevre temiz tutulmuş ve doğal denge korunmuş olur.

Doğal kaynakalrın korunması ülke ekonomisinede katkıda bulunmaktadır.


Doğa Olayları Maddeleri Nasıl Değiştirir?

Doğa olayları, maddeleri sürükleyerek, aşındırarak ve parçalayarak yeryüzünü şekillendirir. Bunlar, yağmur, kar, rüzgar, ani sıcaklık değişimi, akarsular ve derelerin etkisiyle gerçekleşir.

Yeryüzünde gördüğümüz dağlar, tepeler, vadiler, çöller uzun süren doğa olaylarının maddeleri değiştirmesi sonucu oluşmuştur. Bu değişim sürmektedir ancak bir çoğu çok uzun sürede gerçekleşen değişimlerdir.

* Rüzgar, yağışlar, sel, akarsular, dereler ve yer altı suları geçtikleri yerdeki taş, kayaç ve toprak gibi maddeleri aşındırarak, koparıp sürükleyerek değişime uğratır. Vadiler, bu yolla oluşmuş yer şekilleridir.

* Peri bacaları, rüzgar, sıcaklık ve yağışların etkisi sonucunda oluşmuş yeryüzü şekilleridir.

* Mağaralarda bulunan sarkıt ve dikitler de yer altı sularının maddeleri değiştirmesi sonucunda oluşmuştur.

* Ani sıcaklık değişimi demaddeleri değişitirir. Örneğin; kayaçlardaki çatlaklara dolan su, hava aniden soğuduğunda donar. Donan suyun hacmi artar ve bulunduğu çatlağa sığmayarak kayaçların parçalanmasına neden olur.

* Yağmur ve rüzgar bitki örtüsünün az olduğu, kurak ve verimsiz yerlerde aşınmaya neden olur.

* Kutuplardaki buzullar da yeryüzünün şeklini değiştirir. Erimeyen karların çukur yerlerde birikmesiyle oluşan buzu, dağın yamacından aşağıya inerken kayaçlara sürtünerek kayaçları aşındırır.


MADDENİN ISI ETKİSİYLE DEĞİŞİMİ

Isınma - Soğuma

Maddelerin sıcaklıkları farklıdır. Bu sıcaklık farkını dokunma duyumuzu kullanarak çoğu zaman hisseder ve “sıcak, soğuk, ılık” gibi kelimelerle ifade ederiz.

Maddelerin bulundukarı ortamla veya temas ettikleri diğer maddelerle aralarında ısı alışverişi olur. Bu alışveriş sonuucnda sıcaklıkları değişir.

Sıcaklıkları farklı iki madde temas ettiğinde aralarında ısı alışverişi olur. Sıcak olan maddeden soğuk olan maddeye ısı akışı olur. Bu ısı akışı ikisinin de sıcaklıkları eşitlenene kaadr sürer.

Maddenin ısı alarak sıcaklığının artmasına ısınma denir.

Maddenin ısı vererek sıcaklığının azalmasına soğuma denir.

Isı bir madde değil, enerjidir. Isı alışverişi yapan maddelerin kütleleri değişmez.

Sıcaklığı Ne ile Ölçeriz?

Maddelerin sıcaklığını termometre denilen aletle ölçeriz. Sıcaklık birimi “derce selsuyus” tur ve kısaca “ °C ” ile gösterilir.

Termometrelerde ısıya sudan daha duyarlı olan civa ya da renklendirilmiş alkol kullanılır. Termometrelerde cam bir borunun içine konulan sıvının etkisiyle yükselip alçalması sayesinde ölçüm yapılır.

Isı ile Sıcaklık Aynı Şey midir?

* Isı ve sıcaklık farklı kavramlardır.

* Isı bir enerji çeşididir.

* Sıcaklık ise bir maddenin sıcak veya soğuk olma durumudur.

* Sıcaklık termometre ile ölçülür.

Hiçbir zaman “Suyun ısısı 100 °C’tur.” İfadesini kullanmayız. “Suyun sıcaklığı 100 °C’tur.” şeklinde söyleriz.

“Havanın ısısı düştü.” demeyiz. “Havanın sıcaklığı düştü.” deriz.


Hal Değişimi

Maddeler doğada katı, sıvı ve gaz olamk üzere üç halde bulunur. Maddeler ısının etkisiyle hal değiştirebilir. Maddelerin hal değiştirmesi ısının etkisiyle olur. Hal değişimi olan madde özelliklerini kaybetmez, yine aynı maddedir. Gerekli koşullar sağlandığında değişimden önceki haline döner.


Erime

Isının etkisiyle maddelerin katı halden sıvı hale geçmesine erime denir.

Örneğin;

* Buz, buzluktan çıkarıldıktan bir süre sonra erir ve su olur. Buz katıdır, su sıvıdır.

* Katı haldeki margarine bir miktar ısı verdiğimizde margarin eriyerek sıvı hale geçer.


Donma

Sıvıların ısı vererek katı hale geçmesine donma denir.

Örneğin;

* Suyu buzlukta beklettiğimizde buz olur. Su sıvıdır, buz katıdır.


Katıların erimesinden pek çok alanda yararlanılır. Eritilen katı, bir kaba dökülerek soğuyana kadar beklenir. Tekrar katı hale dönen madde, kabın şeklini alır. Örneğin; külçe şeklindeki altın, bu şekilde elde edilir. Cama şekil vermek için de ısının etkisinden yaralanılır. Çikolatalara da eritilip kalıplara dökülerek şekil verilir.


Buharlaşma

Sıvıların ısı alarak gaza dönüşmesine buharlaşma denir.

Örneğin;

* Suyu ısttığımızda buhar olur. Su sıvıdır, buhar gazdır.


Bozunma

Isı alan her madde hal değiştirmez. Isı alan bazı maddelerde kalıcı değişiklikler olur. Madde, farklı bir maddeye dönüşür ve eski haline gelmesi mümkün değildir.

Bir maddenin ısı alarak değişip farklı bir maddeye dönüşmesine bozunma denir.


Örneğin;

* Yanan bir odun, küle dönüşür.

* Pişirilen sebzeler, bozunur ve eski haline dönüştürülemez.

* Isı alan şekerin rengi ve görünüşü değişir.

* Isı ve nemin etkisiyle oluşan paslanma olayı da bir bozunmadır.


Maddenin Hal Değişimi


MADDE


Erime …… Buharlaşma


KATI

SIVI

GAZ
ısı alır ………… ısı alır

ısı verir ısı verir

Donma Yoğuşma


Süblimleşme: Katı maddenin ısı alarak doğrudan gaz haline geçmesine süblimleşme denir.

Kırağılaşma: Gaz maddenin ısı vererek doğrudan katı haline geçmesine kırağılaşma denir.


MADDELER DOĞADA KARIŞIK HALDE BULUNUR

Saf Maddeler

Yapısında kendinden başka madde b, özelliği her yerinde aynı olan maddelere saf madde denir.

Saf maddeler ne kadar küçük parçalara ayrılırsa ayrılsın her parça yine bu maddenin özelliklerini taşır.

Örneğin; su, şeker, tuz, demir, altın, bakır, gümüş, naftalin, alüminyum, oksijen, alkol saf maddelerdir.
  1   2

Add document to your blog or website
Reklamlari:

Similar:

2. Ünite maddeyi taniyalim madde icon2. ÜNİte maddeyim taniyalim madde nediR?

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconÜNİTE: 1 – psikoloji BİLİMİNİ taniyalim ay

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconÜNİte 6: maddeleri taniyalim sınıf : 4 Ders : Fen ve Teknoloji

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconSosyal biLGİler üNİte : BÖlgemiZİ taniyalim konu özeti

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconTÜrk diLİ DÖnem üNİte üNİte üNİte üNİte üNİte üNİte üNİte üNİte 1 2 3 4 5 6 7 8

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconÜNİte-2 İlk madde ve malzeme maliyetleri İlk madde ve malzeme unsurlari

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconMelekler ve ?eytanlar
Ьstelik kar?? maddeyi bir kutu iзerisinde ask?da tutan ve herhangi bir ?eyle temas etmesini engelleyen manyetik alan?n bataryas?n?n...

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconÜNİte adi : madde ve özellikleri

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconMaddeyi Oluşturan Tanecikler

2. Ünite maddeyi taniyalim madde iconMaddeyi Niteleyen Özellikler Saydamlık – Opaklık

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©trdocs.org 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page